Η μαγεία του έμμετρου λόγου και η σημασία του για τα παιδιά

Υπάρχουν ιστορίες που τις διαβάζεις.

Και υπάρχουν ιστορίες που τις λες ξανά και ξανά, μέχρι που κάποια στιγμή το παιδί αρχίζει να τις λέει μαζί σου.

Ίσως γιατί οι λέξεις έχουν έναν ιδιαίτερο ρυθμό. Ίσως γιατί η μία φράση οδηγεί φυσικά στην επόμενη. Ίσως γιατί μια ομοιοκαταληξία κάνει το παραμύθι να μοιάζει περισσότερο με παιχνίδι.

Αυτό είναι ένα από τα πιο όμορφα χαρίσματα του έμμετρου λόγου.

Οι λέξεις δεν βρίσκονται απλώς η μία δίπλα στην άλλη. Ακολουθούν έναν ρυθμό.

Και τα παιδιά αγαπούν τον ρυθμό.

Η γλώσσα που γίνεται παιχνίδι

Από πολύ μικρή ηλικία, τα παιδιά έρχονται σε επαφή με τη μουσικότητα της γλώσσας.

Με τα νανουρίσματα, τα τραγουδάκια, τα παιχνιδίσματα με τις λέξεις, τα μικρά στιχάκια που ακούν από τους γονείς και τους παππούδες τους.

Δεν χρειάζεται να γνωρίζουν τι είναι ομοιοκαταληξία ή μέτρο.

Το αισθάνονται.

Ακούνε έναν ήχο να επαναλαμβάνεται και περιμένουν να τον ξανακούσουν.

Ακούν μια φράση και χαμογελούν όταν την αναγνωρίζουν.

Και όταν το παραμύθι είναι γραμμένο με ρυθμό, αυτή η εμπειρία μεταφέρεται μέσα στην ιστορία.

Η αφήγηση γίνεται παιχνίδι.

«Τι θα πει μετά;»

Ίσως ένα από τα πιο όμορφα πράγματα που μπορεί να συμβεί κατά την ανάγνωση ενός έμμετρου παραμυθιού είναι να σταματήσει ο γονιός λίγο πριν από την τελευταία λέξη.

Και το παιδί να την πει.

Δεν χρειάζεται να έχει μάθει το κείμενο απ' έξω.

Ο ρυθμός το βοηθά να μαντέψει.

Η προηγούμενη φράση το καθοδηγεί.

Ο ήχος της λέξης που περιμένει το βοηθά να βρει την επόμενη.

Και ξαφνικά το παιδί δεν ακούει απλώς την ιστορία.

Συμμετέχει σε αυτήν.

Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο της παιδικής λογοτεχνίας: η χαρά της συμμετοχής.

Ένα καλό παραμύθι δεν χρειάζεται να μιλά μόνο στο παιδί.

Μπορεί να του αφήνει χώρο να μιλήσει κι εκείνο.

Η δύναμη της επανάληψης

Τα παιδιά αγαπούν την επανάληψη.

«Πάλι!»

Είναι ίσως μία από τις πιο συνηθισμένες λέξεις όταν ένα παιδί έχει αγαπήσει μια ιστορία.

Και κάθε φορά που το παραμύθι διαβάζεται ξανά, κάτι αλλάζει.

Την πρώτη φορά το παιδί ανακαλύπτει την ιστορία.

Τη δεύτερη αρχίζει να αναγνωρίζει τους ήρωες.

Την τρίτη θυμάται τις φράσεις.

Και κάποια στιγμή αρχίζει να συμπληρώνει τα λόγια.

Ο έμμετρος λόγος μπορεί να κάνει αυτή την επανάληψη ακόμη πιο απολαυστική. Οι ρίμες, οι επαναλαμβανόμενες φράσεις και ο ρυθμός δημιουργούν μικρά μοτίβα που το παιδί μπορεί να αναγνωρίσει και να περιμένει.

Έτσι, η επανάληψη δεν γίνεται ποτέ απλή επανάληψη.

Γίνεται παιχνίδι μνήμης.

Όταν το παιδί ακούει τη γλώσσα

Υπάρχει και κάτι ακόμη που συμβαίνει μέσα από το έμμετρο παραμύθι.

Το παιδί αρχίζει να προσέχει τους ήχους.

Ακούει ότι δύο λέξεις μοιάζουν.

Ανακαλύπτει ότι μπορούν να έχουν διαφορετικό νόημα αλλά παρόμοιο τελείωμα.

Παίζει με τις συλλαβές.

Αναγνωρίζει μικρά γλωσσικά μοτίβα.

Και χωρίς να το καταλαβαίνει, αρχίζει να εξερευνά τη γλώσσα όχι μόνο ως μέσο επικοινωνίας, αλλά και ως ήχο και παιχνίδι.

Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία στην προσχολική ηλικία, γιατί το παιδί προετοιμάζεται σταδιακά για την επαφή του με τον γραπτό λόγο.

Ο έμμετρος λόγος όμως δεν είναι απλώς «ρίμα»

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο σημαντικό.

Ένα παραμύθι δεν γίνεται καλό επειδή όλες οι λέξεις κάνουν ομοιοκαταληξία.

Η ομοιοκαταληξία είναι ένα εργαλείο.

Ο ρυθμός είναι ένα εργαλείο.

Η μουσικότητα είναι ένα εργαλείο.

Το ζητούμενο είναι όλα αυτά να υπηρετούν την ιστορία.

Να μην αναγκάζεται ο συγγραφέας να επιλέξει μια λέξη μόνο και μόνο επειδή ταιριάζει με την προηγούμενη.

Να μην θυσιάζεται το νόημα για χάρη της ρίμας.

Να μη χάνεται η φυσικότητα της γλώσσας.

Γιατί το παιδί καταλαβαίνει περισσότερα απ' όσα συχνά πιστεύουμε.

Καταλαβαίνει πότε μια ιστορία «κυλάει».

Και καταλαβαίνει, επίσης, πότε μια λέξη μοιάζει να μπήκε εκεί απλώς για να κάνει ομοιοκαταληξία.

Μια ιστορία που μένει στο μυαλό

Ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο δώρο του έμμετρου λόγου.

Οι λέξεις μπορούν να μείνουν.

Μπορεί να τελειώσει η ανάγνωση, να κλείσει το βιβλίο και το παιδί να συνεχίσει να επαναλαμβάνει μια φράση.

Να την πει στο παιχνίδι του.

Να την πει στον γονιό του.

Να τη θυμηθεί την επόμενη ημέρα.

Και τότε το παραμύθι έχει κάνει κάτι περισσότερο από το να αφηγηθεί μια ιστορία.

Έχει αφήσει ένα μικρό γλωσσικό αποτύπωμα.

Το παραμύθι που διαβάζεται μαζί

Υπάρχει, τέλος, κάτι που αγαπάμε ιδιαίτερα στην παιδική λογοτεχνία.

Το βιβλίο φέρνει κοντά τους ανθρώπους.

Ένας ενήλικας διαβάζει.

Ένα παιδί ακούει.

Ύστερα το παιδί συμμετέχει.

Συμπληρώνει μια λέξη.

Λέει έναν στίχο.

Γελά.

Ζητά να το ξαναδιαβάσουν.

Και κάπως έτσι, μια ιστορία που γράφτηκε σε ένα χαρτί μετατρέπεται σε μια κοινή στιγμή.

Αυτός είναι και ο λόγος που ο έμμετρος λόγος έχει τόσο ξεχωριστή θέση στα παραμύθια.

Γιατί κάνει τη γλώσσα ακουστή.

Κάνει την αφήγηση παιχνίδι.

Κάνει το παιδί συμμέτοχο.

Και κάνει μια ιστορία πιο εύκολο να γίνει τραγούδι της μνήμης.

Γιατί τα παραμύθια δεν είναι μόνο ιστορίες.

Είναι λέξεις που ακούμε.

Λέξεις που επαναλαμβάνουμε.

Λέξεις που αγαπάμε.

Και μερικές φορές, λέξεις που κουβαλάμε μαζί μας για μια ολόκληρη ζωή.

 

                   Άγγελος Ραυτόπουλος | Συγγραφέας