Έχουν αξία τα λογοτεχνικά βραβεία όταν επιλέγουμε βιβλία για παιδιά;

Ας το παραδεχτούμε. Οι περισσότεροι γονείς έχουν βρεθεί κάποια στιγμή μπροστά σε ένα ράφι βιβλιοπωλείου κοιτάζοντας ένα βιβλίο με ένα χρυσό αυτοκόλλητο που γράφει «Βραβευμένο» και σκεφτόμαστε:

«Ωραία, κάποιος ειδικός το διάβασε για μένα!»

Και κάπως έτσι το βιβλίο καταλήγει στο ταμείο πριν προλάβουμε να διαβάσουμε ούτε την περίληψη.

Το ερώτημα όμως παραμένει: έχουν πραγματικά αξία τα λογοτεχνικά βραβεία όταν επιλέγουμε βιβλία για παιδιά;

Η σύντομη απάντηση είναι: ναι, αλλά όχι με τον τρόπο που ίσως φανταζόμαστε.

Τα βραβεία ως "σήμα ποιότητας"

Οι ερευνητές που μελέτησαν τον χώρο του βιβλίου διαπίστωσαν ότι τα λογοτεχνικά βραβεία λειτουργούν ως ένα είδος «σήματος ποιότητας». Όταν δεν γνωρίζουμε έναν συγγραφέα ή έναν τίτλο, το βραβείο μάς βοηθά να θεωρήσουμε ότι το βιβλίο έχει περάσει από κάποιο φίλτρο αξιολόγησης.

Μελέτη των Erwin Dekker και Marielle de Jong έδειξε ότι τα βραβεία αποτελούν σημαντικό μηχανισμό αναγνώρισης και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το κοινό αντιλαμβάνεται την ποιότητα ενός βιβλίου. Ωστόσο, οι ίδιοι ερευνητές διαπίστωσαν κάτι ενδιαφέρον: διαφορετικές επιτροπές βραβείων συχνά επιλέγουν εντελώς διαφορετικά βιβλία! Με άλλα λόγια, ακόμη και οι ειδικοί δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους για το ποιο είναι το «καλύτερο» βιβλίο.

Και εδώ αρχίζουν τα ωραία.

Αν οι ειδικοί διαφωνούν, γιατί να περιμένουμε να συμφωνεί και το παιδί μας;

Το βραβευμένο βιβλίο δεν είναι πάντα το αγαπημένο βιβλίο

Μια σειρά ερευνών για την επίδραση των λογοτεχνικών βραβείων έδειξε ότι όταν ένα βιβλίο βραβεύεται, οι πωλήσεις του εκτοξεύονται. Σε ορισμένες περιπτώσεις η αύξηση ξεπερνά ακόμη και το 300%.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι οι αναγνώστες το απολαμβάνουν το ίδιο.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι πολλοί άνθρωποι αγοράζουν ένα βραβευμένο βιβλίο επειδή το βραβείο τούς κάνει να πιστεύουν ότι «πρέπει» να το διαβάσουν. Όταν όμως το γούστο τους δεν ταιριάζει με το περιεχόμενο, η εμπειρία δεν είναι πάντα θετική.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τα παιδιά.

Ένα παιδί που λατρεύει δράκους, μυστήρια και διαστημόπλοια πιθανότατα θα διαβάσει με μεγαλύτερο ενθουσιασμό ένα βιβλίο που μιλά για αυτά τα θέματα παρά ένα πολυβραβευμένο βιβλίο που απλώς θεωρείται λογοτεχνικά άρτιο.

Τι επηρεάζει περισσότερο την αναγνωστική αγάπη;

Τα τελευταία χρόνια οι ειδικοί στην παιδική φιλαναγνωσία τονίζουν ολοένα και περισσότερο ότι η απόλαυση προηγείται της «ποιότητας».

Με απλά λόγια:

Ένα παιδί που διαβάζει με χαρά κόμικς, graphic novels ή αστείες ιστορίες είναι πιο πιθανό να εξελιχθεί σε αναγνώστη από ένα παιδί που πιέζεται να διαβάσει μόνο βιβλία που θεωρούν οι μεγάλοι σημαντικά.

Ή, όπως θα μπορούσε να το θέσει ένα παιδί:

«Δεν με νοιάζει αν πήρε βραβείο. Έχει δράκους;»

Και, μεταξύ μας, είναι μια απολύτως λογική ερώτηση.

Οπότε να κοιτάμε τα βραβεία ή όχι;

Ναι.

Αλλά να τα βλέπουμε ως πυξίδα, όχι ως GPS.

Ένα βραβείο μπορεί να μας βοηθήσει να ξεχωρίσουμε ένα ποιοτικό βιβλίο μέσα σε χιλιάδες επιλογές. Δεν μπορεί όμως να μας εγγυηθεί ότι το συγκεκριμένο βιβλίο θα συναρπάσει το δικό μας παιδί.

Το καλύτερο παιδικό βιβλίο δεν είναι απαραίτητα εκείνο που έχει τα περισσότερα βραβεία.

Είναι εκείνο που κάνει ένα παιδί να πει:

«Άλλο ένα κεφάλαιο μόνο... και μετά κοιμάμαι.»

Και όλοι οι γονείς ξέρουμε ότι αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διάκριση που μπορεί να κερδίσει ένα βιβλίο.

Άγγελος Ραυτόπουλος | Συγγραφέας

Πηγές:

• Dekker, E. & de Jong, M. (2017), What Do Book Awards Signal? An Analysis of Book Awards in Three Countries.
• Lagios, N. & Méon, P.-G. (2024), Experts, Information, Reviews, and Coordination: Evidence on How Literary Prizes Affect Sales.